sosenka.jpg (14793 bytes)

Monte Cassino

sosenka.jpg (14793 bytes)

POPRZEDNIA STRONA

POLSKI CMENTARZ 

2 KORPUS POLSKI

UWAGI O BITWIE

Utworzenie frontu we W這szech.

10 lipca 1943 roku wojska alianckiej 15 Grupy Armii pod dow鏚ztwem gen. Alexandra, z這穎ne z 7 Armii amerykanskiej i 8 Armii brytyjskiej, wyl鉅owa造 na Sycylii i do po這wy sierpnia opanowa造 j. Rz鉅 Mussoliniego zosta obalony, on sam aresztowany, a faszystowska partia rozwi頊ana. Miejsce Mussoliniego zaj像 gabinet marsza趾a P. Badoglio, kt鏎y wszcz像 w Lizbonie tajne pertraktacje kapitulacyjne, a 8 wrzenia podpisa tajne zawieszenie broni. Spowodowa這 to okupacj W這ch przez wojska niemieckie i powstanie nowego frontu w Europie. Jesieni 1943 roku sojusznicy wyparli Niemc闚 z po逝dniowych W這ch i zostali zatrzymani na tzw. Linii Gustawa, kt鏎ej kluczow pozycj stanowi kompleks g鏎ski Monte Cassino (516 m) - Monte Cairo (1669 m). Niemcy wybrali najdogodniejsz pozycj obronn od Ortony nad Adriatykiem przez Monte Cassino do Minturno nad morzem Tyrre雟kim. W tym miejscu p馧wysep apeni雟ki zw篹a si najbardziej  za sie komunikacji, wiod鉍a z po逝dnia na p鏊noc, jest bardzo sk雷a. Apeniny zajmuj tu znaczn cz szerokoci p馧wyspu , zostawiaj鉍 tylko w零kie, 豉twe do zamkni璚ia przejcia wzd逝 wybrze篡 morskich. Jedynie dolina rzeki Liri , le蕨ca miedzy dwoma kompleksami g鏎skimi - na po逝dniu Monti Aurunci i na p鏊nocy Monte Cassino - mia豉 niezb璠ne warunki komunikacyjne i terenowe do wprowadzenia odpowiednich si z udzia貫m broni pancernej i artylerii.

monte1.jpg (17267 bytes)

Widok na Klasztor Benedyktyn闚 przed bombardowaniem w 1944 r.

monte20.jpg (42896 bytes)

Widok obecny  ( z okna autobusu w 1996 r ) na masyw Monte Cassino z doliny Liri.

monte2.jpg (61416 bytes)

Widok na klasztor ( w g鏎nej czci zdj璚ia) i Wzg鏎ze Zamkowe podczas bombardowania miasta Cassino w 1944 r.

Uporczywe walki przeci鉚n窸y si do maja 1944 roku. 8 Armia zdoby豉 kilka przycz馧k闚 na rzece Sangro, 6 Korpus amerykanski utworzy przycz馧ek na zapleczu frontu pod Anzio jednak trzykrotne, starannie przygotowane uderzenia alianckie na Monte Cassino, przeprowadzone w grudniu i styczniu 1944 r, za豉ma造 sie. W dzia豉niach tych uczestniczy豉 te polska 1 samodzielna kompania komandos闚, kt鏎a dzia豉豉 w sk豉dzie brytyjskich oddzia堯w rozpoznawczych. Monte Cassino zosta這 zdobyte dopiero w wyniku czwartej bitwy w maju 1944 roku przez 2 Korpus Polski, kt鏎y prze豉ma w tym miejscu Lini Gustawa i Lini Hitlera, przyczyniaj鉍 sie walnie do otwarcia drogi na Rzym.

Szturmy poprzednik闚.

Monte Cassino to szczyt o wysokoci 516 m po這穎ny w skalistych masywach g鏎skich rodkowych W這ch, panuj鉍y nad dolin rzeki Liri i drog Neapol Rzym Via Casilina (tzw. droga nr 6). Znajduj sie na nim stare budynki Opactwa Benedyktyn闚 z VI wieku. Rozbudowane tu, wykute w ska豉ch niemieckie umocnienia stanowi造 kluczowy element tzw. Linii Gustawa i zbiegaj鉍ej sie z ni , w tym  rejonie , tzw. Linii Hitlera ( zwanej te Lini Sengera). Znajduj鉍y si we wspomnianym ju skalistym  masywie drugi szczyt Monte Cairo (1669 m) panuje ca趾owicie nad terenem i dost瘼 do niego od zachodu i po逝dnia dolin Liri i Gari lub od wschodu dolin Rapido znajdowa si pod doskona章 obserwacj i skutecznycm ogniem   artylerii  . W g喚bi pozycji niemieckich obie linie obrony zbiega造 si w Piedimonte ,po這穎nym na skalnym wzniesieniu, u st鏕 kt鏎ego bieg豉 droga nr 6.   Niemcy zamienili to miasteczko w twierdz , umacniaj鉍 niemal ka盥y budynek i buduj鉍 szereg schron闚 betonowych dla dzia i karabin闚 maszynowych.     W grudniu i styczniu, w trzech kolejnych bitwach, 10 Armia niemiecka za豉ma豉 natarcie 15 Grupy Armii sprzymierzonych (5 Armia ameryka雟ka i 8 Armia brytyjska), z這穎nej z dywizji ameryka雟kich, brytyjskich, francuskich,   hinduskich i nowozelandzkich.  Pierwsze natarcie  w styczniu 1944 rozpocz窸a 5 Armia ameryka雟ka wprowadzaj鉍 do walki trzy korpusy : 10 Korpus ameryka雟ki z zadaniem opanowania Monti Aurunci i wyjcia w dolin Liri od po逝dnia , 2 Korpus ameryka雟ki nacieraj鉍y czo這wo przez rzek Rapido oraz  Francuski Korpus Ekspedycyjny w g鏎ach na prawym skrzydle z zadaniem obejcia umocnionych wzniesie Monte Cassino od p馧nocy. Dzia豉nia te by造 po章czone z l鉅owaniem morskim sprzymierzonych pod Anzio. Walki trwa造 od 20 stycznia do 14 lutego 1944 r. Wprawdzie pocz靖kowo 2Korpus ameryka雟ki   sforsowa rzek Rapido , ale pod silnym ogniem z bastionu Monte Cassino musia si wycofa ze znacznymi stratami ( np. straty w 36 dywizji ameryka雟kiej wynios造 1050 zabitych oficer闚 i 穎軟ierzy) Nacieraj鉍y na prawym skrzydle korpus francuski w ci篹kich walkach  zdoby i utrzyma wzg鏎ze Castellone. W drugiej fazie walki 2 Korpus ameryka雟ki wyzyskuj鉍 powodzenie Francuz闚 przeprawi si przez Rapido na p馧noc od miasta Cassino i dotar w pobli瞠 klasztoru. Wyczerpane oddzia造 francuskie i ameryka雟kie zluzowa korpus nowozelandzki. Drugie natarcie ,kt鏎e rozpocz窸o si 15 lutego 1944 r  przeprowadzi w ramach 5 Armii ameryka雟kiej  korpus nowozelandzki z這穎ny z dw鏂h dywizji ws豉wionych w walkach w Afryce: 2 Dywizji nowozelandzkiej i 4 Dywizji hinduskiej. W pierwszej fazie po bardzo silnym bombardowaniu i zniszczeniu klasztoru Monte Cassino dywizja hinduska opanowa豉 przejciowo wzg鏎ze 593. W drugiej fazie 7 Brygada hinduska uderzy豉 powt鏎nie na wzg鏎ze 593  . Uderzenie to , w kt鏎ym brawurowo walczy造 dwa baony Gurkh闚 ( Gurkhowie - mieszka鎍y Nepalu s造n鉍y z walecznoci ) jednak zosta這 odparte.

monte3.jpg (19707 bytes)

monte4.jpg (21792 bytes)

皋軟ierz z kompanii Gurkh闚 (z lewej) i strzelec z brygady hinduskiej (z prawej).

W tym czasie 2 Dywizja nowozelandzka ustanowi豉 przycz馧ek na Gari i przejciowo opanowa豉 dworzec w miecie Cassino. Trzecie i najkrwawsze z dotychczasowych natar rozpocz窸o si 15 marca 1944 r trzy i p馧godzinnym bombardowaniem artyleryjskim i lotniczym w wyniku kt鏎ego zrzucono na klasztor i miasto 1200 ton amunicji artyleryjskiej i 1100 bomb. Atakuj鉍 od p馧nocy Nowozelanczycy opanowali 15 marca prawie ca貫 miasto Cassino i Wzg鏎ze Zamkowe dominuj鉍e nad wschodnim podejciem do klasztoru . Dalsze natarcie po wschodnich stokach Monte Cassino prowadzone przez 5 Brygad hindusk uwie鎍zy czyn Gurkh闚 , kt鏎zy zdobyli Wzg鏎ze Kata znajduj鉍e si w bezporednim s零iedztwie klasztoru . Jednak po kilku dniach zaci皻ych walk wobec silnych niemieckich kontratak闚 i ci鉚le rosn鉍ych strat dow鏚ca korpusu nowozelandzkiego genera Freyberg zmuszony zosta wycofa niedobitki swoich oddzia堯w z wysuni皻ych pozycji . W wyniku tego natarcia  2 Dywizja nowozelandzka  straci豉 750 穎軟ierzy i oficer闚 , za 4 Dywizja hinduska  - 3000 ludzi, za dow鏚ztwo alianckie zmuszone zosta這 ,na skutek strat, do rozwi頊ania korpusu nowozelandzkiego . Jak si okaza這 nawet zaj璚ie miasta Cassino i dolnych stok闚 Monte Cassino nie mia這 jeszcze rozstrzygaj鉍ego znaczenia. W celu ostatecznego prze豉mania Linii Gustawa i otwarcia drogi do Rzymu dow鏚ztwo alianckie zacz窸o przygotowywa now ofensyw - tzw. operacja "Diadem".   W wyniku tego  8 Armia brytyjska pod dow鏚ztwem gen. Olivera Leese , w sk豉d kt鏎ej wchodzi mi璠zy innymi 2 Korpus Polski, zosta豉 przeniesiona znad Adriatyku i przej窸a nowy odcinek frontu od 5 Armii ameryka雟kiej.

mapa.jpg (42040 bytes)

Szlak bojowy 2 Korpusu Polskiego w kampanii w這skiej.

Polacy w bitwie o Monte Cassino.

W czwartej bitwie o prze豉manie Linii Gustawa (1129 maja) g堯wne i najtrudniejsze zadanie zdobycia g鏎skich umocnie miedzy Cassino i Passo Corno przypad這 2 Korpusowi Polskiemu pod dow鏚ztwem gen. W豉dys豉wa  Andersa. Dow鏚ca 8 Armii brytyjskiej genera Leese okreli to zadanie jako przera瘸j鉍e i owiadczy , 瞠 ze wzgl璠u na jego wielk trudno , genera Anders mo瞠 tego zadania nie przyj寞. Bior鉍 jednak pod uwag nie tylko elementy wojskowe , ale tak瞠 polityczne ,  gdy propaganda sowiecka utrzymywa豉 , 瞠 " Polacy na Zachodzie nie chc walczy z Niemcami", za   Niemcy w swoich audycjach radiowych nazywali pogardliwie  穎軟ierzy polskich "turystami Sikorskiego" -   genera zaakceptowa otrzymany rozkaz.  2 Korpus Polski, przetransportowany na pocz靖ku roku z Egiptu, zosta w章czony w sk豉d 8 Armii brytyjskiej . Polacy wykonali g堯wne uderzenie nie jak dotychczas od strony Cassino wzd逝 drogi na Piedimonte i Rzym lecz od strony doliny rzeki Rapido, w kierunku po逝dniowo-zachodnim. 

mapa1.jpg (48963 bytes)

Po這瞠nie si alianckich podczas czwartej pr鏏y prze豉mania Linii Gustawa tzw. operacja "Diadem" - maj 1944 : 5 Armia ameryka雟ka (1)  , Francuski Korpus Ekspedycyjny (2) , 1 Korpus kanadyjski (3) 13 korpus brytyjski (4) , 2 Korpus Polski (5) , 6 korpus ameryka雟ki (6) - przycz馧ek pod Anzio utworzony jeszcze w styczniu 1944 r   z planowanym, ale nie zrealizowanym  kierunkiem natarcia maj鉍ym na celu przeci璚ie niemieckich linii komunikacyjnych. Gdy ,w maju 1944, operacja "Diadem" poczyni豉 post瘼y gen. Alexander da wytyczne dla 6 korpusu ameryka雟kiego aby wyrwa si ze swojego przycz馧ka wok馧 Anzio , w kt鏎ym tkwi on od 22 stycznia 1944 r i kieruj鉍 si na p鏊nocny wsch鏚 przeci像 odwr鏒 10 armii niemieckiej. Zamiast tego 6 korpus ,na polecenie dow鏚cy 5 Armii ameryka雟kiej gen. Clarka, skierowa si na p馧noc w kierunku Rzymu , kt鏎y zosta zdobyty 4 czerwca. W wyniku tego si造 niemieckie mog造 si bez wi瘯szych przeszk鏚 wycofa na p馧noc gdzie walczy造 dalej.

mapa2.jpg (79792 bytes)

 

mapa3.jpg (91152 bytes)

Rozmieszczenie si 2 Korpusu Polskiego podczas czwartego natarcia na Monte Cassino - maj 1944 r.

Pas natarcia 2 Korpusu by obsadzony przez elitarne jednostki niemieckie stanowi鉍e czo這we oddzia造 10 Armii   1 Dywizj Spadochronow pod dow鏚ztwem genera豉 Heydricha , 4 batalion alpejski i batalion 115 pu趾u grenadier闚 pancernych. Odcinek ten by nasycony du蕨 iloci dzia (oko這 230), modzierzy oraz r騜norodn broni i sprz皻em z ogromn iloci amunicji. Znajdowa造 si tutaj tak瞠 silne g鏎skie fortyfikacje, wyposa穎ne m. in. w wykute w ska豉ch bunkry ze stalowymi wie瘸mi pancernymi. Najsilniejsze umocnienia rozmieszczone by造 m. in. na wzg鏎zach Widmo, San Angelo, 575, 593, 569, w tzw. Gardzieli i w rejonie farmy Massa Albaneta. Ponadto ponad 150 ci篹kich dzia mia這 stale pod ogniem polskie linie komunikacyjne . Spadochroniarze byli specjalnie dobierani pod wzgl璠em wieku ( poni瞠j 24 lat) , stanu fizycznego , wyszkolenia , wyrobienia obywatelskiego i sta簑 a dowiadczenie bojowe zebrali  z wielu front闚 mi璠zy innymi z p鏊 bitewnych  Smole雟ka, Krety, Sycylii, Ortony. Razem po stronie niemieckiej by這 oko這 20 000 穎軟ierzy  w tym 16 000 spadochroniarzy.

monte10.jpg (27702 bytes)

Zdobyczny niemiecki nebelwerfer - taki ostrzeliwa z Klasztoru rejon natarcia 3 DSK. By to rodzaj modzierza posiadaj鉍ego sze sprz篹onych luf , kt鏎ego pociski krusz鉍e o kalibrze 150 - 240 mm by造 odpalane  jednoczenie.

 monte5.jpg (35662 bytes)

Stanowisko   artylerii  2 Korpusu pod Monte Cassino.

Zadanie pomocnicze natarcie po osi drogi Nr 6 wykonywa 13 Korpus brytyjski. Natarcie 2 Korpusu Polskiego wspiera豉 artyleria Korpusu w sk豉dzie dziesi璚iu pu趾闚 (dow鏚ca gen. R. Odzierzy雟ki), z這穎na z 224 dzia (w tym 32 ci篹kie i 156 modzierzy), ponadto 20 dzia artylerii p-lot., dzia豉 p-panc. i dzia豉 czo貪owe, artyleria wsparcia sprzymierzonych w sk豉dzie czterech brytyjskich pu趾闚 artylerii oraz lotnictwo.

Pierwsze   natarcie polskie.

monte6.jpg (50094 bytes)

Nocny ostrza artyleryjski masywu Monte Cassino.

monte9b.jpg (26219 bytes)

Ze wzgl璠u na bardzo ci篹kie warunki terenowe transport amunicji na stanowiska odbywa si najczeciej   na mu豉ch. By造 to zwierz皻a wytrzyma貫 i niep這chliwe tak ,瞠 nie reagowa造 na detonacje. Jeszcze w Iraku przechodzi造 one specjalny trening polegaj鉍y mi璠zy innymi na rzucaniu pod nie petard i tp.

monte8.jpg (46224 bytes)

Tam gdzie nie dociera造 nawet mu造 amunicj musieli dotarcza  ludzie.

monte9a.jpg (21637 bytes)

Wod ze studni w Cervaro zabiera造 w ba鎥ach 豉ziki , pniej transportowa造 j kolumny mu堯w i wreszcie na stanowiska bojowe dotarcza , najczciej pod kulami, noszowy.

W nocy z 11  maja 1944 roku o godzinie 23.00 rozpocz窸o si  przygotowanie artyleryjskie, w kt鏎ym bra這 udzia 1060 dzia. Z chwil rozpocz璚ia ognia obsada polskiej linii na kierunku wzg鏎za klasztornego , niemal zwarta z Niemcami , musia豉 si cofn寞 na g喚boko pasa bezpiecze雟twa , aby uchroni si przed rozrzutem pocisk闚 w豉snej artylerii. Wr鏂i豉 ona na swe miejsce dopiero 12 maja o godz.  1.30 , gdy do natarcia na wzg鏎ze 593-569 ruszy 2 Batalion Strzelc闚 Karpackich pp趾. Tytusa Brzoski z 3 DSK. Na prawym skrzydle wchodzi w "Gardziel" 1 Batalion  pp趾. Raczkowskiego ze wzmocnieniem czo貪闚 , dzia samobie積ych i przeciwpancernych oraz saper闚 , aby zdoby Mass Albaneta. Oba bataliony by造 wyposa穎ne w  modzierze i rusznice przeciwpancerne do rozbijania bunkr闚. Na odcinku 5 Kresowej Dywizji Piechoty 5 Wile雟ka Brygada Piechoty, pod dow鏚ztwem p趾. Wincentego Kurka, uderzy豉 13 i 15 batalionem przez Widmo na San Angelo. Nieprzyjaciel otworzy silne, zawczasu przygotowane ognie zaporowe, kt鏎e zada造 Polakom dotkliwe straty. Mimo to 2 Batalion Strzelc闚 Karpackich opanowa w walce wr璚z wzg鏎ze 593 i uderzy na wzg鏎ze 569, przed kt鏎ym zosta zatrzymany. Nieco pniej t sam wysoko osi鉚n像 tak瞠 1 batalion. Oba bataliony 5 Kresowej DP zdoby造 Widmo i walczy造 o San Angelo. R闚nie i tu poniesiono dotkliwe straty. Nieprzyjaciel wykorzysta g鏎zysty, a miejscami skalisty teren do stworzenia silnych fortyfikacji nasyconych du蕨 iloci wszelkiego rodzaju broni, artylerii, modzierzy i karabin闚 maszynowych, kt鏎e swym ogniem zamyka造 skutecznie wszelkie przejcia niszcz鉍 章czno nacieraj鉍ych, uniemo磧iwiaj鉍 zaopatrzenie i ewakuacj z pola walki. Trudn do przebycia przeszkod stanowi造 te liczne pola minowe i miny-pu豉pki, kt鏎ych saperzy nie mogli skutecznie rozminowywa, gdy piechota nie by豉 w stanie zapewnia im skutecznej os這ny od ognia. Nieprzyjaciel pr鏏owa te wykonywa kontrataki, m. in. z rejonu San Lucia, batalionem spadochroniarzy i, r闚nie batalionem, naodcinku Castellone lecz oba te bataliony zosta造 rozbite ogniem artylerii. Najd逝瞠j na zdobytych stanowiskach na wzg鏎zu 593 i czci wzg鏎za 569 trwa 2 batalion 3 DSK . Odpar on do godziny 6.18 cztery kolejne przeciwuderzenia niemieckie. Do wzmocnienia nadci鉚fn窸a tu kompania kpt. T.Radwa雟kiego z 3 batalionu , lecz sytuacja by豉 nadal ci篹ka . O godzinie 8.30 polegli obaj dow鏚cy czo這wych kompanii i dow鏚ca rzutu obronnego mjr. L. Rawicz-Rojek, a dow鏚ca batalionu , pplk Brzosko zosta ci篹ko kontuzjowany. O godzinie 8.44 pod os這n dymn wysz這 kolejne pi靖e niemieckie przeciwuderzenie, wprawdzie odparte, ale nie wr騜鉍e ju dalszych post瘼闚 polskiej akcji zaczepnej. Oko這 po逝dnia na wzg鏎zu 593 trwa豉 za這ga w sile 1 oficer i 17 szeregowych , odpieraj鉍 do wieczora przeciwuderzenia pluton闚 szturmowych niemieckiego 3 pu趾u spadochronowego i kryj鉍 si w za這mach skalnych. Reszt si sci鉚ni皻o do ty逝, aby utrzyma przynajmniej dawne stanowiska obronne. Straty 3 DSK w dniu 12 maja wynios造 700 ludzi, g堯wnie z 1 i 2 batalionu. R闚nie trudna sytuacja by豉 na "Widmie" w pasie dzia豉nia 5 KDP.   O godzinie 11.30 wysz這 z Mass Albeneta przeciwnatarcie niemieckie . Zosta這 ono wprawdzie zatrzymaneogniem, ale od godzin po逝dniowych na wzg鏎ze pozbawione os這n i n瘯ane od witu przez artyleri wzm鏬 si ogie niemiecki. Straty ros造 zstraszaj鉍o - np. jedna z kompanii straci豉 18 ludzi. Kiedy o godzinie 13.00 wysz這 na lewe skrzyd這 18 batalionu  czwarte z rz璠u przeciwnatarcie niemieckie,    pp趾 Domo - pozbawiony 章cznoci z dow鏚ztwem - zdecydowa si wycofa na na podstaw wyjciow , aby unikn寞 ca趾owitego zniszczenia swych si. O godzinie 14.00 dow鏚ca Korpusu wyda rozkaz og鏊nego wycofania si na podstawy wyjciowe. Odwr鏒 nast雷i w nocy z 12 na 13 maja . Wi瘯szo wysuni皻ych oddzia堯w oderwa豉 si ze swych stanowisk dopiero o zmroku. Jak si poniej okaza這 , pierwsze polskie natarcie wypad這 akurat w momencie luzowania 100 pu趾u strzelc闚 g鏎skich w obrzarze Mass Albaneta i San Angelo przez oddzia造 niemieckiej 1 Dywizji Spadochronowej , skutkiem czego bataliony 5 KDP napotka造 przed sob podw鎩n ilo si.

 

monte22.jpg (48058 bytes)

Widok na Drog Polskich Saper闚 - pierwotnie by豉 ona scie磬 mu這w, po jako takim rozszerzeniu przez poprzednik闚 nazwana zosta豉 Cavendish Road. Polscy saperzy pracuj鉍 nad jej ulepszeniem tygodniami pod ci鉚造m ogniem ponieli tak wielkie ofiary ,瞠 zosta豉 ona nazwana Drog Polskich Saper闚 .

monte7.jpg (35198 bytes)

Zwo瞠nie rannych Drog Polskich Saper闚.

Pe軟a powi璚enia walka Polak闚, mimo 瞠 nie przynios豉 w tym natarciu ostatecznego sukcesu, zwi頊a豉 jednak znaczne si造 niemieckie (oko這 9 batalion闚) i umo磧iwi豉 13 Korpusowi brytyjskiemu, maj鉍emu przed swym frontem ju tylko oko這 5 batalion闚, sforsowanie w tym czasie rzek Gari i Rapido i zdobycie przycz馧ka na po逝dnie od drogi Via Casilina. W okresie 1316 maja prowadzono dzia豉nia lokalne i rozpoznawcze przygotowuj鉍 sie intensywnie do drugiego natarcia. 1 szwadron 1 pu趾u pancernego wykona w tym czasie uderzenie przez w預霩 Gardziel na po逝dniowe stoki Widma umo磧iwiaj鉍 saperom rozminowanie. Utrzymuj鉍 nast瘼nie w預霩 pod ogniem uniemo磧iwi nieprzyjacielowi powt鏎ne jego zaminowanie. Wydany 15 maja przez gen. Andersa rozkaz do drugiego natarcia wprowadza na szczeblu korpusu nieznaczne zmiany. Zadaniem Dywizji Karpackiej (3DSK) pozosta這 zdobycie wzg鏎z 593, 569, 476 i Massa Albaneta i nawi頊anie 章cznoci faktycznej z 13 Korpusem brytyjskim. 3DSK mia豉 si na nich usadowi , a do natarcia na klasztor przej dopiero na rozkaz dow鏚cy korpusu. Dywizja Kresowa (5KDP) przy zdobywaniu Widma mia豉 si uchyli od ognia artylerii z Massa Albaneta, opanowa nast瘼nie wzg鏎ze 575 - San Angelo i Ponte a Cariaglio. Jednak ze wzgl璠u na og鏊ne po這瞠nie pozosta造ch si alianckich rozkaz ten zosta anulowany przez dow鏚c brytyjskiej 8 Armii.

Drugie natarcie polskie.

Drugie natarcie rozpocz窸o si rankiem 17 maja i by這 ono poprzedzone godzinnym przygotowaniem artyleryjskim , jednak pierwsze walki oddzia造 polskie zacz窸y ju 16 maja 1944 roku w godzinach wieczornych . W 5 Kresowej Dywizji Piechoty kompania prowadz鉍a rozpoznanie wdar豉 si niespodziewanie na szczyt Widma. Gen Sulik postanowi natychmiast wzmocni natarcie 16 batalionu mjr. Sta鎍zyka . Na po逝dniowe Widmo uderzy 15 batalion. Przed generalnym szturmem Widmo zosta這 zdobyte i utrzymane, a nast瘼nie ma貫 San Angelo . Nawi頊ano walk o du瞠 San Angelo, gdzie obie strony wprowadzi造 swoje odwody. Po stronie polskiej resztki 13 batalionu i grupa majora Smrokowskiego, z這穎na z kompanii komandos闚 i szwadronu 15 pu趾u U豉n闚 Pozna雟kich, a po stronie niemieckiej 100 pu趾 wysokog鏎ski i spadochroniarze.

monte11.jpg (32264 bytes)

Atak miotaczami ognia na pozycje nierzyjaciela.

monte18.jpg (31367 bytes)

Atak granatami polskich oddzia堯w w czasie walk o Widmo.

monte12.jpg (53240 bytes)

Polscy saperzy na czo貪u w rejonie Gardzieli.

monte26.jpg (51202 bytes)

Stanowisko polskiego karabinu maszynowego.

Na odcinku 3 Dywizji, gdzie   natarciem dowodzi dow鏚ca 2 Brygady p趾 Roman Szyma雟ki, 4 batalion zaatakowa 17 maja o godz 3.45  wzg鏎ze 593, a 6 batalion Albanet. Wobec licznych przeciwuderze nieprzyjaciela do walki wprowadzono te 5 batalion. W Gardzieli, na wysokoci wzg鏎za Widmo, dzia豉 szwadron 4 Pu趾u Pancernego "Skorpion". Mimo dotkliwych strat czo貪i dosz造 do Widma prowadz鉍 walk ogniow, kt鏎a u豉twi豉 6 batalionowi oczyszczenie bunkr闚 na stoku wzg鏎za 593 i osi鉚ni璚ie Widma. Batalion ten poni鏀 jednak szczeg鏊nie dotkliwe straty. Czyn bojowy "pancernych" upami皻nia pomnik z g零ienic i wraku czo貪u postawiony w s造nnej Gardzieli. W ci鉚u nocy grupy szturmowe opanowa造 wzg鏎ze 593, a rankiem 18 maja wzg鏎ze 569 bior鉍 licznych je鎍闚. 5 batalion atakowa dalsze wzg鏎za, 6 baon zaj像 Albanet.

Zdobycie klasztoru.

monte15.jpg (38776 bytes)

Najlepiej zachowana cz Klasztoru po jego zdobyciu maj 1944 r.

monte21.jpg (28387 bytes)

Jeden ze zdobywc闚 Klasztoru z 3 DSK.

monte27.jpg (54054 bytes)

Karpatczycy w zdobytym Klasztorze.

Rozkaz dow鏚cy 3DSK gen Bronis豉wa Ducha , nakazuj鉍y jak najszybsze obj璚ie resztek klasztoru otrzyma dow鏚ca 12 Pu趾u U豉n闚 Podolskich. Do wykonania zadania wyznaczony zosta przemylanin ppor. Kazimierz Gurbiel z 1 szwadronu, kt鏎y z podleg造ch mu u豉n闚 i 穎軟ierzy kompanii strzeleckiej sformowa 13 osobow grup i najkr鏒sz drog wyruszy o p馧nocy do klasztoru, do kt鏎ego dotar 18 maja 1944 r  o godz 10.15. Ten popiech wynika z obawy , by Brytyjczycy , kt鏎zy zdobyli miasto Cassino i mieli do pokonania oko這 1200 m pod g鏎 , nie wyprzedzili Polak闚. Wkr鏒ce zatkni皻o na znalezionej ga喚zi , w dobrze widocznym miejscu ,   proporczyk w barwach 12 Pu趾u U豉n闚 Podolskich (aramantowo-granatowy). Proporczyk ten narobi wiele zamieszania wr鏚 穎軟ierzy polskich , kt鏎zy z daleka obserwowali bacznie , co si dzieje na g鏎ze klasztornej . Przypomina on bowiem z daleka flag brytyjsk -"Union Jack" .Oko這 godziny 11.30 sytuacja si wyjani豉 . Do ruin klasztoru dotar trzeci pluton z 5 batalionu 3DSK pod dow鏚ztwem ppor. Adama Lorenza, kt鏎y rozstawi posterunki i zaj像 si umieszczeniem bia這-czerwonej flagi, by z daleka by這 widoczne kto zaj像 klasztor. O godzinie 11.45 zatkni皻o polsk flag , a wkr鏒ce obok niej , ale znacznie ni瞠j , flag brytyjsk.

monte13.jpg (28851 bytes)

monte14.jpg (28049 bytes)

Polska flaga zatkni皻a 18 maja 1944 roku na  Monte Cassino (z lewej) oraz hejna mariacki odegrany na ruinach Klasztoru (z prawej). Na zdj璚iu z lewej wida tak瞠 flag brytyjsk , kt鏎a jest zwieszona znacznie ni瞠j flagi polskiej.

Po paru minutach nadlecia ameryka雟ki mysliwiec "Mustang" i pilot zrzuci bukiet bia這-czerwonych r騜. W ten symboliczny spos鏏 Alianci oddali ho責 poleg造m Polakom, ich m瘰twu i ofiarnoci. Dzi瘯owali te otwarciu drogi na Rzym . 18 maja 1944 roku patrole polskie nawi頊a造 u podn騜a g鏎y tak瞠 章czno z oddzia豉mi na drodze nr 6 ,a nieco pniej r闚nie w pasie dzia豉nia 5 KDP . Fakt ten dowodzi ,瞠 2 Korpus Polski bez reszty wykona swoje zadanie - opanowa p鏊nocn kraw璠 odcinka operacyjnego , wewn靖rz kt鏎ego naciera造 g堯wne si造 8 Armii . Zapewni這 to wojskom brytyjskim swobod posuwania si wzd逝 doliny rzeki Liri , co by這 pierwszym krokiem do wyzwolenia 4 czerwca 1944 r Rzymu. 

Zdobycie Piedimonte.

Pomimo zdobycia Monte Cassino i prze豉maniu tzw. Linii Gustawa pozosta豉 jeszcze do zdobycia tzw. Linia Hitlera , kt鏎a zaczynaj鉍 si w rejonie szczytu Monte Cairo (1669 m) i spadaj鉍 szeregiem umocnionych pozycji   ku dolinie Liri  flankowa豉 j g鏎 na kt鏎ej zbudowane by這 miasteczko Piedimonte. Przekonali si o tym brytyjczycy ,kt鏎ych pojazdy poruszaj鉍e si wd逝 drogi Nr 6 dosta造 si pod silny ogie artyleryjski z Piedimonte obsadzonego przez niemieckie oddzia造  . Tak wi璚 okaza這 si , 瞠 2 Korpus Polski musia zdobywa tak瞠 ten drugi bastion.

monte16.jpg (37290 bytes)

Za這ga polskiego czo貪u w zdobytym Piedimonte.

monte25.jpg (65769 bytes)

Czo貪 6 pu趾u pancernego w Piedimonte.

monte17.jpg (20273 bytes)

Zawieszenie proporczyka 6 pu趾u pancernego w zdobytym Piedimonte 25 maja 1944 r.

Zgrupowanie  Bob", pod dow鏚ztwem p趾. W豉dys豉wa Bobi雟kiego w czasie od 10 do 25 maja wykona這 cztery natarcia na Piedimonte w kt鏎ych g堯wn rol odegra造 przede wszystkim mia貫 i pe軟e inicjatywy dzia豉nia czo貪闚. W terenie zupe軟ie nie sprzyjaj鉍ym u篡ciu tego rodzaju broni , oddzia造 pancerne wykaza造 si wielk brawur i dokona造 du瞠go wysi趾u bojowego przy wdarciu si do miasta po stromych serpentynach okalaj鉍ych g鏎.   25 maja 15 pu趾 u豉n闚 opanowa tak瞠 masyw Monte Cairo. Droga na Rzym zosta豉 otwarta.

Po bitwie.

Straty 2 Korpusu Polskiego w walce o Monte Cassino i Piedimonte by造 bardzo wysokie i wynios造 860 poleg造ch (w tym 72 oficer闚), 2822 rannych (w tym 204 oficer闚) i 97 zaginionych (w tym 5 oficer闚). ㄨcznie ze stratami w jednostkach korpunych straty wynios造 4075 穎軟ierzy. Polegli 穎軟ierze spoczywaj niedaleko klasztoru na cmentarzu polskim wzniesionym u st鏕 wzg鏎za 593.

 

leg3a.jpg (87377 bytes)

Legitymacja Krzy瘸 Pami靖kowego Monte Cassino

monte23.jpg (18473 bytes)

Krzy Pami靖kowy Monte Cassino

Zdobycie Monte Cassino przez Polak闚  zosta這 wysoko ocenione przez aliant闚. Nap造n窸y liczne depesze gratulacyjne mi璠zy innymi od Kr鏊a Wielkiej Brytanii Jerzego VI. Dow鏚ca 8 Armii gen Leese owiadczy  licznie przyby造m ,na miejsce bitwy, korespondentom zagranicznym : "...chc wam powiedzie ,瞠 zdobycie Monte Cassino jest wy章cznym dzie貫m Polak闚. Ciesz si ,瞠 jestecie tutaj w tak wielkim dla Polski dniu historycznym zdobycia klasztoru Monte Cassino przez 穎軟ierzy 2 Korpusu Polskiego ", za w licie do gen. Andersa napisa:" Jako szczeg鏊ny dow鏚 honorowego miejsca , kt鏎e Korpus Polski zaj像 w 8 Armii , oficerowie i 穎軟ierze Korpusu Polskiego b璠 od dzisiaj nosili na ramieniu odznak 8 Armii - tarcz krzy穎wc闚. Z chwil gdy Pan Genera wyrazi na to zgod wydam odpowiednie zarz鉅zenia". Natomiast dow鏚ca 15 Grupy Armii  gen Alexander powiedzia :" By to wielki dzie s豉wy dla Polski, kiedycie zdobyli t warown  fortec , kt鏎 sami Niemcy uwa瘸li za niemo磧iw do zdobycia ... 皋軟ierze 2 Korpusu Polskiego ! Je瞠liby mi dano wybiera  mi璠zy 穎軟ierzami , kt鏎ych bym chcia mie pod swoim dow鏚ztwem , wybra豚ym was, Polak闚 , oddaj wam cze !"

monte24.jpg (17235 bytes)

Odznaka rozpoznawcza (tzw. tarcza krzy穎wc闚)  brytyjskiej 8 Armii nadana jako odznaka honorowa 2 Korpusowi Polskiemu  po bitwie pod Monte Cassino. By豉 ona noszona na pawym r瘯awie munduru 穎軟ierzy 2 KP.

Kr鏒ka pami耩 czy wyrachowanie ?

Gdy pad這 Monte Cassino dow鏚ztwo brytyjskie zwr鏂i這 si z prob do dow鏚cy ameryka雟kiej 5 Armii gen. Clarka by we wkroczeniu do Rzymu uczestniczy polski oddzia reprezentacyjny , co si Polakom nale瘸這 jako zdobywcom Klasztoru i katolikom. Jednak  gen. Clark odm闚i stwierdzaj鉍 , 瞠 "... 瘸dnych Grek闚, Polak闚 ani stra篡 po瘸rnych nie potrzebuje..." . W dniu 15 marca 1945 r w dziesi耩 miesi璚y po bitwie odby豉 si w Monte Cassino uroczysto zwi頊ana z odbudow miasta . W uroczystoci wzi瘭i udzia przdstawiciele rz鉅u w這skiego, ambasadorowie USA, Wielkiej Brytanii, ZSRR. Polacy nie zostali zaproszeni. Nieco wczeniej, bo 5 marca rz鉅 polski , jeszcze uznawany przez Wielk Brytani i USA (alianci cofn瘭i to uznanie 5 lipca 1945 roku)  , dowiedzia si z radia i prasy o rozes豉niu przez rz鉅 Stan闚 Zjednoczonych zaprosze na konferencj Narod闚 Zjednoczonych zwo豉n 25 kwietnia 1945 r w San Francisco. Rozes豉no je do 39 pa雟tw : wszystkich Narod闚 Zjednoczonych ... z wyj靖kiem Polski , kt鏎a pierwsza by豉 w wojnie z Niemcami. Podobnie w czasie uroczystej parady zwyci瘰twa w Londynie, kt鏎a odby豉 si 8 czerwca 1946 Polskie Si造 Zbrojne na obczynie nie otrzyma造 zaproszenia do wzi璚ia udzia逝 w tej uroczystoci z wyj靖kiem 25 lotnik闚, z liczby tych kt鏎zy walczyli w Bitwie o Wielk Brytani . Lotnicy odm闚ili obecnoci , gdy uznali ,瞠 pomini璚ie marynarki i si l鉅owych nie pozwala im na reprezentowanie w tej uroczystoci ca這ci Polskich Si Zbrojnych. Warto przypomnie jeszcze fakt, 瞠 czasie formalnego rozwi頊ania przez Brytyjczyk闚   PSZ na Zchodzie, licz鉍ych 獞ier milona ludzi, skromne emerytury od dotychczasowego alianta otrzyma這 tylko czterech genera堯w : gen.W豉dys豉w Anders, gen. Stanis豉w Kopa雟ki, admira Jerzy wirski, gen.pil. Mateusz I篡cki. Wi瘯szo genera堯w musia豉 podj寞 prac fizyczn . Dla przyk豉du gen. Maczek by barmanem w hotelu Grosvenor w Edynburgu prowadzonym przez by貫go podoficera jego 1 Dywizji Pancernej, gen Bortnowski pracowa jeko piel璕niarz w szpitalu dla nerwowo chorych w Mabledon, gen. Sosnkowski (wczeniej piastuj鉍y funkcj Naczelnego Wodza PSZ ,kt鏎emu odm闚iono prawa wjazdu do Wielkiej Brytanii) prowadzi w Kanadzie w豉sn ferm,   gen. Sosabowski ,dow鏚ca Samodzielnej Brygady Spadochronowej , podj像 prac jako magazynier. W豉dze brytyjskie nie zgodzi造 si tak瞠 na to ,by polscy 穎軟ierze 1939 roku , kt鏎zy przeszli niewol , a nast瘼nie znaleli si na Zachodzie bez przydzia堯w, mogli zapisywa si do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Oznacza這 to ,瞠 ludzie ci byli zdani wy章cznie na swoje w豉sne si造, a ich sytuacja materialna by豉 najci篹sza.    Pomimo, 瞠 w 1939 roku Polska (mimo podpisanych  um闚 polityczno-wojskowych) nie otrzyma豉 瘸dnej brytyjskiej ani francuskiej pomocy,  by豉 ona jednak pierwszym i najwierniejszym sojusznikiem Wielkiej Brytanii.  W 1940 roku , gdy po kl瘰ce Francji  gen. Sikorski przyby do Londynu w celu osobistego porozumienia z Churchilem , w闚czas ju premierem, us造sza od niego nast瘼uj鉍e zapewnienie : "Prosz powiedzie swej armii we Francji , 瞠 my jestemy ich towarzyszami na smier i 篡cie . Zwyci篹ymy razem lub razem umrzemy", za gdy brytyjski kr嘀ownik przywi霩 do Anglii polskiego Prezydenta i rz鉅 , Kr鏊 Anglii oczekiwa osobicie na stacji Paddington swego jedynego w闚czas sojusznika. Podobnie  Roosvelt w 1942 roku  zapewnia 瞠 "Polska jest natchnieniem narod闚...".

tablica.jpg (76893 bytes)

Przemyl   - Koci馧 Ojc闚 Karmelit闚.

Tablica  powi璚ona pami璚i 穎軟ierzy Ziemi Przemyskiej walcz鉍ych pod Monte Cassino i podczas kampanii w這skiej. W dniu 18 maja 1944 roku patrol 12 Pu趾u U豉n闚 Podolskich pod dow鏚ztwem przemylanina ppor. Kazimierza Gurbiela jako pierwszy dotar na zdobyty szczyt i klasztor Monte Cassino.

 

Opracowanie strony:  P.Jaroszczak - Przemyl 1999.